Zatrudnienie a pozarolnicza działalność gospodarcza

Pracodawca, który zatrudnia osoby do pomocy w prowadzonej działalności gospodarczej, ma obowiązek zgłosić je do ZUS. Przepisy o ubezpieczeniach społecznych rozróżniają 3 grupy ubezpieczonych:

  • osoby współpracujące (kod ubezpieczeń 0511 )
  • zleceniobiorcy (kod ubezpieczeń 0411)
  • pracownicy (kod ubezpieczeń 0110)

OSOBY WSPÓŁPRACUJĄCE

Za osobę współpracującą uważa się : małżonka, dzieci własne i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą i współpracują przy prowadzeniu tej działalności (z wyjątkiem osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego ). W kwestii, kiedy pomoc małżonka może być potraktowana jako współpraca wypowiedział się Sąd Najwyższy : „ Za współpracę przy prowadzeniu działalności gospodarczej powodującej obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych uznać należy taką pomoc udzieloną przedsiębiorcy przez jego współmałżonka, która ma charakter stały i bez której stanowiące majątek wspólny małżonków dochody z tej działalności nie osiągnęłyby takiego pułapu, jakie zapewnia ich współdziałanie przy tym przedsięwzięciu ( wyrok SN z dnia 20 maja 2008 roku sygn. Akt II UK 286/07).

Zasady podlegania obowiązkowi ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz wymiar składki dla osób współpracujących, są takie same jak osoby prowadzącej działalność i zostały omówione we wcześniejszym artykule. Należne składki są finansowane ze środków przedsiębiorcy. Osoba współpracująca powinna być zgłoszona do ZUS w ciągu 7-miu dni od rozpoczęcia współpracy.

ZLECENIOBIORCY

Zleceniobiorcy, to osoby zatrudnione na podstawie umowy cywilno –prawnej uregulowanej w Kodeksie Cywilnym. Umowa taka z punktu widzenia przedsiębiorcy jest umową wygodną, ponieważ nie obowiązuje w niej wymóg minimalnego krajowego wynagrodzenia oraz można (choć to ma się niedługo zmienić ) w tym samym czasie, z tą samą osobą, zawrzeć kilka umów-zlecenia na wykonanie różnych prac, a obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne płaci się tylko od jednej z tych umów ( tej zawartej najwcześniej , a jeśli były zawarte w tym samym czasie, to od umowy wskazanej przez zleceniobiorcę ). Zasada ta nie dotyczy składki zdrowotnej, która musi być odprowadzona od wszystkich umów. Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne.

Umowy zlecenia rodzą obowiązek ubezpieczenia społecznego niezależnie od okresu na jaki zostały zawarte ( nawet umowy jednodniowe ).

Przedsiębiorca musi w ciągu 7-miu dni od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania, przesłać zgłoszenie na formularzu ZUS ZUA lub ZUS ZZA ( jeżeli będzie tylko ubezpieczenie zdrowotne). W przypadku, gdy zleceniobiorca ma na swoim utrzymaniu członków rodziny uprawnionych do korzystania ze świadczeń leczniczych, zleceniodawca powinien ich zgłosić na formularzu ZUS ZCNA. Zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego następuje od dnia wskazanego we wniosku, nie wcześniej jednak niż od daty złożenia wniosku, chyba że zleceniodawca w terminie 7-miu dni od daty rozpoczęcia umowy dokona zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i wypadkowego oraz do dobrowolnego chorobowego, objęcie ubezpieczeniem chorobowym nastąpi od daty wskazanej w tym zgłoszeniu. Po zakończeniu umowy zleceniodawca dokonuje wyrejestrowania zleceniobiorcy z ubezpieczeń na druku ZUS ZWUA, podając jako datę wyrejestrowania datę, od której osoba ta nie już podlega ubezpieczeniu ( czyli dzień następny po zakończeniu umowy ).

Nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym ( czyli ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym ) z tytułu pracy w ramach umowy zlecenia:

  • osoby posiadające inny tytuł ubezpieczenia,
  • osoby uczące się lub studiujące w wieku do 26 lat ( dodatkowo ta grupa nie podlega
  • ubezpieczeniu zdrowotnemu ),
  • osoby, które zawarły umowę zlecenia z pracodawcą, u którego pracują w ramach umowy o pracę ( w tym przypadku umowa zlecenie oskładkowana jest jak umowa o pracę ).
  • osoby, będące pracownikami w innym zakładzie pracy, jeżeli podstawa wymiaru składek ze stosunku pracy, w przeliczeniu na okres miesiąca, wynosi co najmniej tyle, ile minimalne wynagrodzenie za pracę.

Składki na ubezpieczenia od umów zlecenia:

  • ubezpieczenie emerytalne: 19,52% podstawy wymiaru ( z tego połowę finansuje ubezpieczony ),
  • ubezpieczenia rentowe: 8% podstawy wymiaru ( 1,5% podstawy wymiaru finansuje ubezpieczony ),
  • ubezpieczenie zdrowotne: 9% podstawy wymiaru ( finansuje w całości ubezpieczony ),
  • ubezpieczenie wypadkowe: od 0,67% do 3,86% ( finansuje w całości zleceniodawca).

Osoby prowadzące działalność gospodarczą za zatrudnionych zleceniobiorców odprowadzają również składkę na Fundusz Pracy -FP ( 2,45% ). Jeżeli zleceniodawca zatrudnia wyłącznie osoby na umowę zlecenie, składki tej nie opłaca. Następną składką płaconą przez zleceniodawcę od umów zlecenia jest składka na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – FGŚP (0,10%). Zwolnienia z odprowadzania składki na FP i FGSP zostały omówione dalej, w osobnym podrozdziale

Podstawę wymiaru składek stanowi przychód stanowi przychód z tytułu wykonywania umowy. Roczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, nie może być wyższa od kwoty odpowiadającej trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, a miesięczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe nie może być większa niż 250% miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale.

PRACOWNICY

Pracownicy, czyli osoby zatrudnione na podstawie umów wyszczególnionych w Kodeksie Pracy. Z punktu widzenia przedsiębiorcy, ten rodzaj zatrudnienia w sensie ubezpieczeniowym, jest najbardziej obciążający ( wynagrodzenie finansowane ze środków pracodawcy za 33 dni zwolnienia lekarskiego lub 14 dni w przypadku pracowników w wieku 50+ oraz obowiązkowe ubezpieczenia od wszystkich ryzyk, w większości finansowane przez pracodawcę ).

Należy pamiętać, że umowa o pracę z bliskimi członkami rodziny przebywającymi we wspólnym gospodarstwie domowym z pracodawcą, w świetle przepisów ustawy z dnia 13 pażdziernika 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( tekst jedn..Dz.U. z 2009r. nr 205, poz.1585 ze zm.), jest traktowana przez ZUS jako współpraca przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Ten rodzaj ubezpieczenia został omówiony wyżej w pkt 1. Natomiast nowelizacja tej ustawy z dnia 23 grudnia 1999r. rozszerzyła pojęcie pracownika o osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, zlecenia, o dzieło, jeżeli taką umowę zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Oznacza to, że takie umowy cywilno – prawne są oskładkowane jak umowy o pracę.

Stopy procentowe składek

Stopy procentowe składek odprowadzanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą od umów pracowniczych, obliczane od podstawy wymiaru, czyli ogólnie ujmując wynagrodzenia:

  • Fundusz Emerytalny 19,52% podstawy wymiaru ( 9,76% finansowane przez ubezpieczonego, 9,76% finansowane przez przedsiębiorcę ),
  • Fundusz Rentowy 8% podstawy wymiaru (1,50% finansowane przez ubezpieczonego, 6,50% finansowane przez przedsiębiorcę )
  • Fundusz Chorobowy 2,45% podstawy wymiaru finansowane przez ubezpieczonego,
  • Fundusz Wypadkowy 0,67% – 3,86% finansowane przez przedsiębiorcę. Stopa procentowa składki jest zróżnicowana ( ustawa z dnia 30 pażdziernika 2002r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych Dz.U. z 2009r. nr 167, poz.1322 ze zm.)

oraz rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 listopada 2002r. w sprawie zróżnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków Dz.U nr 200, poz.1692 ze zm.),

  • Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego 9% podstawy wymiaru, finansowane przez ubezpieczonego,
  • Fundusz Pracy 2,45% finansowane przez przedsiębiorcę. Składki na fundusz odprowadza się za osoby podlegające obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym, dla których podstawa wymiaru składek, w przeliczeniu na okres miesiąca łącznie u wszystkich płatników ze wszystkich tytułów, wynosi co najmniej kwotę minimalnego wynagrodzenia, a dla pracowników w pierwszym roku ich pracy, co najmniej 80% minimalnego wynagrodzenia.
    • Składek na fundusz pracy nie płaci się za pracowników, którzy:
      • ukończyli 50 lat i w okresie 30 dni przed zatrudnieniem pozostawali w ewidencji bezrobotnych powiatowego urzędu pracy ( zwolnienie dotyczy 12 miesięcy liczonych od pierwszego miesiąca po zawarciu umowy o pracę ),
      • ukończyli wiek: 55 lat kobiety, 60 lat mężczyźni
      • powrócili do pracy po urlopie macierzyńskim, dodatkowym urlopie macierzyńskim, urlopie wychowawczym ( zwolnienie dotyczy 36 miesięcy liczonych od pierwszego miesiąca po powrocie z takiego urlopu ),
  • Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 0,10% finansowane przez przedsiębiorcę. Składki na fundusz są nienależne w tych samych przypadkach, co na Fundusz Pracy.
  • Fundusz Emerytur Pomostowych 1,5% płacone przez przedsiębiorcę za pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w myśl ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych ( Dz.U. nr 237, poz. 1656 ze zm.).

Zgłoszenie pracownika do ubezpieczenia

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą ma obowiązek zgłosić zatrudnianych pracowników w ciągu 7-miu dni od dnia nawiązania stosunku pracy. Zgłoszenia dokonuje na formularzu ZUS ZUA „ zgłoszenie do ubezpieczeń/ zgłoszenie zmiany danych osoby ubezpieczonej”. Pracodawca również ma obowiązek – na wniosek pracownika – zgłosić do świadczeń opieki zdrowotnej uprawnionych członków rodziny pracownika. Zgłoszenia takiego dokonuje na formularzu ZUS ZCNA w terminie 7-miu dni od daty wniosku pracownika

Termin rozliczenia składek

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, która zatrudnia pracowników wszystkie składki za siebie i zatrudnionych, opłaca w terminie do 15 dnia następnego miesiąca, za miesiąc poprzedni. Rozliczenie składek dokonuje na formularzach ZUS RCA ‘imienny raport miesięczny o należnych składkach i wypłaconych świadczeniach” oraz deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA sporządzonej na podstawie imiennych raportów miesięcznych, które również przekazuje do ZUS w terminie do 15 dnia następnego miesiąca. Składka należna jest za miesiąc, w którym pracownik dostał wynagrodzenie. Jeżeli zatem pracownik zatrudniony 1 marca otrzymuje wypłatę „ z dołu” czyli 10 kwietnia , to za miesiąc marzec powinien mieć zerowy raport imienny ZUS RCA, natomiast wynagrodzenie za marzec wypłacone w kwietniu powinno być rozliczone w dokumentach ZUS RCA i ZUS DRA za miesiąc kwiecień.

Pracodawca, który rozlicza składki za więcej niż 5 osób, dokumenty ubezpieczeniowe do ZUS przekazuje poprzez transmisję danych w formie dokumentu elektronicznego z aplikacji Płatnik na PUE.ZUS.PL lub z aktualnej wersji programu Płatnik lub innego oprogramowania interfejsowego. Natomiast pracodawcy rozliczający składki za nie więcej niż 5 osób, mają jeszcze dodatkową możliwość składania dokumentów w formie papierowej osobiście w ZUS lub przez pocztę. Chodzi o to, żeby nie obciążać małych podmiotów gospodarczych kosztami sprzętu komputerowego, dostępu do Internetu oraz zestawu do składania bezpiecznych podpisów elektronicznych.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *